TỪ HÁN –VIỆT, THÀNH NGỮ.
Mục tiêu:
Bài học giúp học sinh:
Hiểu thêm về yếu tố Hán Việt và cấu tạo của một số từ ghép Hán Việt.
Nhớ đặc điểm cấu tạo, biết các loại từ ghép Hán Việt.
Hiểu nghĩa, biết thêm một số từ ngữ Hán Việt và biết cách vận dụng trong giao tiếp.
Thời lượng: 10 tiết
Xét về nguồn gốc, từ tiếng Việt có hai bộ phận: từ thuần Việt và mượn
Từ thuần Việt là từ do nhân dân ta sáng tạo ra.
Từ mượn: Ngoài từ thuần Việt, tiếng Việt còn phải mượn thêm từ ngữ của các ngôn ngữ nước ngoài, đó là từ mượn.Từ mượn các ngôn ngữ khác: Đó là những từ mượn từ tiếng Hán, Anh, Pháp Nga, Anh, …
Từ mượn tiếng Hán là bộ phận từ mượn quan trọng nhất của tiếng Việt.
Từ Hán Việt.
Nhắc lại khái niệm về Từ Hán Việt.
Từ Hán Việt là những từ mượn tiếng Hán phát âm theo cách đọc Hán Việt.
Cách đọc từ Hán Việt:
“Cách đọc Hán Việt là cách đọc chữ Hán của người Việt bắt nguồn từ hệ thống ngữ âm tiếng Hán thời Đường, chịu sự chi phối của hệ thống ngữ âm tiếng Việt.” Những từ mượn tiếng Hán đọc theo cách đọc Hán Việt như bây giờ gọi là từ Hán Việt.
Yếu tố Hán Việt là gì?
Yếu tố (Tiếng, âm tiết) Hán Việt là yếu tố gốc Hán, một âm tiết (tiếng), phát âm theo cách đọc Hán Việt, dùng để cấu tạo từ. Mỗi yếu tố Hán Việt tương đương với một chữ Hán.
VD: sơn núi
nhân người
(yếu tố) (chữ Hán) (nghĩa)
Yếu tố Hán Việt có thể chia thành hai loại:
Yếu tố Hán Việt được dùng độc lập với cương vị từ, mỗi yếu tố là một từ tiếng Việt như đông, tây, nam ,bắc, hoa, quả, lợi, hại, thắng, bại, …
Yếu tố Hán Việt không được dùng độc lập với cương vị từ mà chỉ là một thành tố cấu tạo từ như: sơn/núi, hải/biển, thiên/trời, địa/ đất, mã/ngựa, hoàng/vàng, khán (xem), độc (đọc), thính (nghe), tiếu (cười) …
Nghĩa của yếu tố Hán Việt:
Phần lớn yếu tố Hán Việt đều có nghĩa.
Có một số ít yếu tố Hán Việt tự thân nó không có nghĩa.
VD: Các yếu tố Hán Việt trong các từ sau đây:
tì / bà => tì bà
bồ / đào => bồ đào
mã /não => mã não
bồ / tát => bồ tát
lưu / li => lưu li
Các yếu tố tì, bà, bồ, tát, bồ, đào, … nếu tra từ điển tiếng Hán, ta sẽ không thấy giải thích ý nghĩa của từng yếu tố.
Cấu tạo của từ Hán Việt:
Các kiểu cấu tạo từ Hán Việt
- Từ Hán Việt có thể do một yếu tố Hán Việt tạo thành gọi là từ đơn tiết;
VD: đầu, thân, thận, áo, hoa, …
- Từ Hán Việt có thể do nhiều yếu tố Hán Việt tạo thành gọi là từ đa tiết.
VD: độc lập, tự do, hạnh phúc, …
* Phần lớn từ Hán Việt là đa tiết, chủ yếu là từ song tiết.
* Phần lớn từ Hán Việt được cấu tạo theo phương thức ghép.
=> giống như từ ghép thuần Việt, từ ghép Hán Việt có thể chia ra các loại: Từ ghép đẳng lập Từ ghép chính phụ.
Vd: giang sơn cường quốc
sơn hà ái quốc
quốc gia quốc kì
* Trật tự các yếu tố Hán Việt trong từ ghép chính phụ Hán Việt:
- Có trường hợp giống với trật các tiếng trong từ ghép chính phụ thuần Việt (yếu tố chính đứng trước, yếu tố phụ đứng sau) như: hữu ích, phát thanh, bảo mật, phòng hỏa, …
hữu ích phát thanh


- Có trường hợp ngược với trật các tiếng trong từ ghép chính phụ thuần Việt (yếu tố phụ đứng trước, yếu tố chính đứng sau) như: thi nhân,